İlk Şehirler Nasıl Kuruldu? İnsan Neden Bir Arada Yaşamaya Başladı?

Eskiden insanlar kalabalığı sevmezdi.
Bir arada olmak, tehlike demekti.
Hastalık demekti.
Kavga demekti.

Ama yine de…
Bir gün geldi, insanlar toplanmaya başladı.

Kimse bunu yüksek sesle ilan etmedi.
Ne bir ferman vardı, ne bir çağrı.
Sadece aynı yerde daha sık buluşur oldular.
Sonra ayrılmamaya başladılar.

İşte şehir dediğimiz şey, böyle doğdu.

Göçebelik Kolaydı, Yerleşmek Zordu

İlk insanlar göçebeydi.
Av vardı, su vardı, tehlike yaklaşınca başka yere gidilirdi.

Ama yerleşmek…

• Sabır isterdi
• Disiplin isterdi
• Kural isterdi

Toprakla bağ kurmak, özgürlükten vazgeçmekti.

O yüzden şehirler ihtiyaçtan doğdu, arzudan değil.

Bir Nehrin Kıyısında Başlayan Hikâye

İlk şehirler hep aynı yerde kuruldu:

• Su kenarında
• Verimli toprakta
• Gökyüzüyle kavga etmeyen bölgelerde

Tesadüf değildi.

Mezopotamya’da Dicle ve Fırat
Mısır’da Nil
Hindistan’da İndus

Nehirler taşar, toprak beslenirdi.
Toprak beslenince insan kalırdı.

Ve insan kalınca…
duvarlar yükselmeye başladı.

Duvarlar Güven İçin Değildi

Sanılır ki ilk şehirler saldırıdan korunmak için kuruldu.
Bu doğru ama eksik.

Duvarlar:

• Dışarıyı değil
• İçeridekini tanımlamak içindi

Kim bizden, kim değil…
İlk ayrım çizgisi orada çekildi.

Şehir, insanı korumadı sadece.
İnsanı ayırdı.

Ur, Uruk, Eridu: İsimler Taşa Kazındı

Mezopotamya’da şehirler vardı ki:

• Adları tanrılarla birlikte anılırdı
• Kralları ilahi sayılırdı

Uruk’ta Gılgamış yaşadı.
En azından öyle anlatıldı.

Bu şehirlerde:

• Tapınak merkezdeydi
• Evler onun etrafında dizilirdi

Çünkü şehir:

Tanrıdan bağımsız düşünülemezdi.

Şehir Demek Kural Demekti

Bir arada yaşamak güzel değildi.
Zordu.

Kimin tarlası kime ait?
Suyu kim kullanacak?
Kim suçlu, kim haklı?

İşte burada:

• Yasalar doğdu
• Cezalar belirlendi
• Yetki dağıtıldı

Hammurabi’nin taşlara kazıdığı şey,
sadece kanun değildi.

O, şunu söylüyordu:

“Artık rastgele yaşamıyoruz.”

Şehirler İnsanları Değiştirdi

Göçebe insan:

• Hızlıydı
• Uyumluydu

Şehirli insan:

• Sabırlı oldu
• Sahiplenici oldu
• Korkuları arttı

Çünkü kaybedecek şeyleri vardı.

Ev, toprak, isim, statü…

Şehir, insanı yerleştirdi ama
aynı zamanda ağırlaştırdı.

Şehirle Birlikte Tanrılar da Yerleşti

Göçebe tanrılar yoktur.
Tanrılar da yerleşti.

Her şehrin:

• Bir koruyucu tanrısı
• Bir kutsal alanı
• Bir ritüeli vardı

Şehir yıkılırsa:

• Tanrı terk etti sanılırdı

Bu yüzden şehirler sadece taş değildi.
Kutsaldı.

İlk Şehirler Neden Yıkıldı?

Çünkü hiçbir düzen sonsuz değildir.

• Kuraklık geldi
• Savaş çıktı
• Ticaret durdu

Ama en çok şu oldu:

İnsan, kurduğu düzene sığmadı.

Şehir büyüdü.
Kurallar sertleşti.
İtaat zorlaştı.

Ve insanlar ya isyan etti…
ya terk etti.

Bugünkü Şehirler Nereden Geliyor?

Bugün yaşadığımız her şehir:

• Antik bir fikrin devamıdır

Merkez
Çevre
Yönetim
Yasa

Hepsi ilk şehirlerin mirasıdır.

Aradaki fark şu:
Eskiden tanrılar izliyordu.
Bugün biz izliyoruz.

Ama korku aynı korku.
Kalabalık aynı kalabalık.

Son Söz

Şehirler, insanın en büyük çelişkisidir.

Bir arada olmak isteriz.
Ama birbirimizden korkarız.

İlk şehirler bu korkuyla kuruldu.
Ve hâlâ o korkuyla yaşıyorlar.

İnsan, yalnız kalamaz.
Ama kalabalıkta da huzur bulamaz.

Bu yüzden şehirler yıkılır.
Sonra yeniden kurulur.

Hep aynı yerde.
Hep aynı sebeple.